شیرین بیانی
شیرین بیانی (زاده ۱۱ مرداد ۱۳۱۷) تاریخنگار، پژوهشگر، استاد دانشگاه و مؤلف برجسته ایرانی است. او یکی از چهرههای شاخص در زمینه تاریخ، به ویژه تاریخ مغول و ایلخانی در ایران، محسوب میشود.
زندگینامه شیرین بیانی
شیرین بیانی در ۱۱ مرداد ۱۳۱۷ شمسی در کوچه شیرین در خیابان ویلا (نجات اللهی فعلی) تهران متولد شد. او در خانوادهای فرهیخته و اهل علم و فرهنگ پرورش یافت. پدر و مادرش، خانبابا بیانی و ملکه ملکزاده، هر دو از استادان دانشگاه تهران بودند. شیرین بیانی نوه مهدی ملکزاده، نویسنده کتاب ۷ جلدی “تاریخ انقلاب مشروطیت ایران”، و نتیجه ملکالمتکلمین، از چهرههای سرشناس انقلاب مشروطیت است. همچنین عموی ایشان، دکتر مهدی بیانی، استاد دانشگاه تهران و بنیانگذار انجمن خوشنویسان ایران بود.
شیرین بیانی از شش سالگی به فراگیری زبان فرانسه مشغول شد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در دبستان منوچهری، مدرسه فرانسوی ژاندارک و انوشیروان دادگر به پایان رساند و در رشته ادبی دیپلم خود را با رتبه اول دریافت کرد. در ۱۴ سالگی، کتاب “میهمانخانه آنژ گاردین” اثر کنتس دوسگور را ترجمه کرد که با مقدمه دکتر خانلری به چاپ رسید و او را به عنوان یکی از نخستین مترجمان زیر ۱۵ سال ایران مطرح کرد.
در سال ۱۳۳۶ وارد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد و در رشته تاریخ ادامه تحصیل داد. در دوران تحصیل دانشگاهی نیز شاگرد اول بود و در سال ۱۳۳۹ موفق به اخذ مدرک لیسانس شد. در همان سال برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در سال ۱۳۴۱ از دانشگاه سوربن پاریس موفق به اخذ درجه دکترا در رشته تاریخ با درجه “بسیار عالی” شد.
پس از بازگشت به ایران، از سال ۱۳۴۲ با رتبه استادیاری تمام وقت به کادر آموزشی گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران پیوست. در سال ۱۳۴۶ به مقام دانشیاری و در سال ۱۳۵۳ به مقام استادی ارتقاء یافت و در سال ۱۳۷۳ به رتبه پروفسوری (رتبه همراه استادی) رسید.
تخصص اصلی و اولیه او تاریخ مغول و مغولشناسی است. شیرین بیانی علاوه بر تدریس در دانشگاه تهران، به سفرهای پژوهشی در قارههای آسیا، اروپا و آمریکا پرداخته و در این زمینه نیز فعالیتهای علمی گستردهای داشته است.
او در سال ۱۳۴۵ با محمدعلی اسلامی ندوشن، استاد برجسته ادبیات دانشگاه، ازدواج کرد و دو فرزند پسر به نامهای رامین و مهران دارد.
تالیفات شیرین بیانی
دکتر شیرین بیانی دارای آثار تألیفی و ترجمهای متعددی در زمینه تاریخ، به ویژه تاریخ ایران در دوره مغول و پیش از اسلام است. برخی از مهمترین تالیفات او عبارتند از:
- دین و دولت در ایران عهد مغول (در سه جلد): این مجموعه ارزشمند در سال ۱۳۷۰ برنده جایزه کتاب سال ایران شد.
- مغولان و حکومت ایلخانی در ایران
- زن در ایران عصر مغول
- تاریخ آل جلایر
- تاریخ ایران باستان: از ورود آریاییها به ایران تا پایان هخامنشیان
- شامگاه اشکانیان و بامداد ساسانیان
- هشت مقاله در زمینه تاریخ
- نوروز و مهرگان
- پنجرهای رو به تاریخ: مجموعه نوزده مقاله
- دمساز دو صد کیش: درباره مولانا جلال الدین (پیرامون مولانا)
ترجمهها:
- تاریخ سری مغولان: «یوان چائوپی شه» (ترجمه از فرانسوی)
- نظام اجتماعی مغول: فئودالیسم خانهبهدوشی
- تاریخ عیلام (اثر پیر آمیه)
- میهمانخانه آنژ گاردین (اثر کنتس دوسگور – ترجمه در نوجوانی)
او همچنین مقالات متعددی در مجلات معتبر داخلی و خارجی به چاپ رسانده است و در زمینه سخنرانیها و میزگردهای علمی نیز فعال بوده است.
